Derz Dolgu Nasıl Yapılır? Çeşitleri, Malzeme ve Uygulama

Fayans ne kadar özenle seçilmiş olursa olsun, bir banyonun ya da mutfağın bakımlı mı yorgun mu göründüğünü çoğu zaman derzler belirler. Kararmış, çatlamış ya da yer yer boşalmış derz hem görüntüyü bozar hem de suyun ve kirin fayans arkasına yol bulmasını kolaylaştırır. Derz dolgu nasıl yapılır sorusunun cevabı aslında birkaç basit kurala dayanır: doğru malzeme, doğru alet ve sabırla beklenen kür süresi.

Bu rehberde derzin ne olduğunu, derz dolgu çeşitlerini, gereken aletleri, yeni fayansta ve eski derzi yenilerken uygulamayı adım adım anlatıyoruz. Sık sorulan "derz üstüne derz yapılır mı" sorusunun dürüst cevabını ve derzin yerine silikonun kullanılması gereken noktaları da ele alıyoruz.

Derz nedir, ne işe yarar?

Derz, iki fayans ya da seramik arasında bırakılan boşluk ve bu boşluğu dolduran malzemedir. Bu boşluk keyfi değildir:

• Fayansların ölçü farklarını tolere eder, sıraların düzgün görünmesini sağlar.
• Sıcaklık ve nem değişimiyle oluşan küçük hareketleri karşılar; fayansların birbirine sıkışıp kabarmasını önler.
• Fayans kenarlarını korur, kirin ve suyun fayans arkasına doğrudan girmesini azaltır.

Önemli bir gerçek: derz su yalıtımı değildir. Çimento esaslı derz gözeneklidir ve bir miktar su emer. Banyoda, duş alanında ve balkonda suyun yapıya geçmesini derz değil, fayansın altındaki su yalıtımı engeller. Yalıtımı olmayan bir duş alanında en iyi derz bile alt kata sızmayı tek başına durduramaz.

Derz dolgu çeşitleri

Derz dolgu ürünleri üç ana grupta toplanır. Sınıflar TS EN 13888 standardında tanımlanır; ambalajda gördüğünüz harf ve rakamlar bu sınıfları anlatır.

Çimento esaslı derz (CG). En yaygın ve uygulaması en kolay olandır. Toz hâlinde gelir, suyla karıştırılır. CG1 normal, CG2 geliştirilmiş özellikli ürünleri ifade eder; W harfi azaltılmış su emme, A harfi yüksek aşınma dayanımı anlamına gelir. Banyo ve mutfak gibi ıslak alanlarda CG2WA sınıfı ürünler tercih edilir. Kuru alanlardaki duvar fayansında standart ürün çoğu zaman yeterlidir.

Polimer katkılı ("silikonlu") derz. Halk arasında "silikonlu derz dolgu" diye bilinen ürünler de çimento esaslıdır; "silikonlu" ifadesi içlerindeki su itici ve esneklik veren katkılardan gelir. Yani bu ürün, tüpten çekilen silikon mastik değildir. Uygulaması normal çimento esaslı derzle aynıdır. Daha esnek ve su itici oldukları için ıslak alanlarda, yerden ısıtmalı zeminlerde ve dış mekânda avantaj sağlar. Yine de "silikonlu" adı, ürünün köşelerde silikonun yerini tutacağı anlamına gelmez.

Epoksi derz (RG). İki bileşenli, reçine esaslı derzdir. Su emmez, kolay lekelenmez, asit ve kimyasallara dayanıklıdır; duş zemini, mutfak tezgâh arası ve sürekli ıslak kalan alanlarda öne çıkar. Buna karşılık çalışma süresi kısadır, temizliği zahmetlidir ve yanlış uygulandığında fayans yüzeyinde zor çıkan bir film bırakır. Uygulama sırasında eldiven şarttır, cilde ve göze temasından kaçının, ortamı havalandırın. İki seçeneği alan alan karşılaştırdığımız epoksi derz mi, çimento esaslı derz mi sorusuna bakabilirsiniz.

Ürün seçerken derz genişliğine de dikkat edin. Ambalajda ürünün hangi derz aralığı için uygun olduğu yazar; ince derz için üretilmiş bir ürünü geniş derze uygulamak çatlamaya yol açar.

Derz dolgu için gerekli aletler

• Derz malası: Tabanı kauçuk olan mala. Derzi aralara bastırmak ve fazlasını sıyırmak için kullanılır. Metal mala fayans sırını çizer, derz dolguda kullanılmaz. Epoksi için daha sert kauçuklu özel malalar vardır.
• Derz kazıyıcı: Eski derzi almak için kullanılır. Elle kullanılan karbür uçlu kazıyıcılar küçük alanlarda yeterlidir; geniş alanlarda çok amaçlı titreşimli makineye takılan derz kazıma ucu işi hızlandırır. Spiral taşla derz açmak fayans kenarını kolayca kırar ve deneyim ister.
• Derz süngeri: İri gözenekli, sert ve köşeli bir sünger. Yumuşak mutfak süngeri derzi çukurlaştırır.
• İki kova: Biri karışım, diğeri süngeri durulamak için. Durulama suyunu sık değiştirin.
• Karıştırıcı: Küçük miktarlarda spatula yeterlidir; büyük miktarda düşük devirli matkap ve karıştırma ucu kullanılır.
• Derz çekme aparatı: Derze düzgün, hafif içbükey bir profil vermek için. Yuvarlak uçlu bir plastik çubuk da iş görür.
• Koruyucular: Eldiven, koruyucu gözlük ve kazıma sırasında toz maskesi. Çimento esaslı harç alkalidir; cildi tahriş eder, göze kaçarsa bol suyla yıkayın.
• Yardımcılar: Maskeleme bandı, temiz bez ve plastik derz artılarını çıkarmak için ince uçlu pense.

Yeni fayansta derz dolgu nasıl yapılır? Adım adım

1. Yapıştırıcının sertleşmesini bekleyin. Fayans yapıştırıcısı yeterince sertleşmeden derz yapılmaz. Süre yapıştırıcının ambalajında yazar; çoğu üründe en az bir gündür.
2. Aralıkları temizleyin. Derz artılarını çıkarın, aralara taşan yapıştırıcıyı kazıyın. Derz derinliği her yerde eşit olmalı; yüzeye kadar yükselmiş yapıştırıcı, ince ve çabuk çatlayan bir derz demektir.
3. Yüzeyi hazırlayın. Tozu alın. Emici fayanslarda ve sıcak havada aralıkları nemli süngerle hafifçe nemlendirin; su birikintisi bırakmayın.
4. Karıştırın. Ambalajdaki su oranına uyun. Tozu suya ekleyerek topaksız bir kıvam elde edin, ürünün önerdiği süre kadar dinlendirip yeniden karıştırın. Fazla su derzi zayıflatır ve renk farkı yaratır. Kıvamı koyulaşan karışıma sonradan su eklemeyin.
5. Doldurun. Derz malasını fayansa yaklaşık 45 derece açıyla tutun ve derzlere çapraz hareketle doldurun. Malzemeyi aralara bastırın ki içeride boşluk kalmasın. Her seferinde bir iki metrekarelik alanla çalışın.
6. Fazlasını alın. Malayı daha dik tutup derzlere çapraz yönde yüzeydeki fazlalığı sıyırın. Derzlere paralel sıyırmak derzi oyar.
7. Süngerle silin. Derz, parmakla bastırıldığında iz kalmayacak kadar sertleştiğinde, iyice sıkılmış nemli süngerle çapraz ve hafif dairesel hareketlerle yüzeyi silin. Süngeri birkaç silişte bir durulayın.
8. Profili verin. Derz çekme aparatıyla derzleri düzgün bir hat hâlinde çekin.
9. Tülü alın. Derz kuruduktan sonra fayans yüzeyinde kalan ince beyaz tabakayı kuru, temiz bir bezle silin.

Derz nasıl çekilir?

Ustalar arasında "derz çekmek" hem doldurma işinin tamamı için hem de doldurduktan sonra derze son şeklini vermek için kullanılır. İkinci anlamda dikkat edilecekler şunlardır:

• Zamanlama belirleyicidir: çok erken çekilen derz çöker, çok geç çekilen derz pürüzlü kalır.
• Aparatı derz boyunca tek ve kesintisiz hareketle çekin; dur kalk yapınca hat dalgalanır.
• Önce yatay, sonra dikey derzleri çekin ki birleşim noktaları temiz olsun.
• Derz yüzeyi fayans kenarının hemen altında ve hafif içbükey olmalıdır. Fayansla aynı hizada dümdüz bırakılan derz, temizlik sırasında daha çabuk aşınır ve kir tutar.

Banyoya derz dolgu yaparken

Banyo, derzin en çok zorlandığı alandır. Burada ekstra dikkat isteyen noktalar:

• Malzeme: Duvarda CG2WA sınıfı çimento esaslı ya da polimer katkılı derz, duş zemininde mümkünse epoksi.
• Eğim ve yalıtım: Duş zemininde derze geçmeden önce zeminin süzgece doğru eğimli olduğunu ve altta su yalıtımı bulunduğunu kontrol edin. Su biriken bir zeminde derz kısa sürede kararır.
• Köşeler: Duvar-duvar ve duvar-zemin köşelerine derz değil silikon uygulanır.
• Kür: Duş ve küvet, derz kürünü tamamlamadan kullanılmaz.
• Derz koruyucu: Çimento esaslı derzi kür tamamlandıktan sonra su ve leke itici bir derz koruyucuyla emprenye etmek, kararmayı geciktirir.

Eski derzi yenileme

Derz yer yer çatlamış, boşalmış ya da temizlikle açılmayacak şekilde kararmışsa yenilenir. Önce temizliği deneyin: temizlikle açılan derzde yenilemeye gerek yoktur. Bunun için derz nasıl temizlenir sorusundaki yöntemlere bakabilirsiniz.

Yenileme şu sırayla yapılır:

1. Kazıyın. Eski derzi kazıyıcıyla derinliğinin en az yarısı, mümkünse üçte ikisi kadar alın. Çok sığ kazınan yere konan yeni derz tutunmaz. Fayans kenarını ve sırını çizmemek için kazıyıcıyı derzin ortasında tutun.
2. Tozu alın. Elektrik süpürgesi ve fırçayla aralardaki tozu tamamen temizleyin. Kazıma boyunca toz maskesi ve gözlük takın.
3. Temizleyin ve kurutun. Sabun, yağ ve küf kalıntısı yeni derzin tutunmasını engeller. Aralıkları temizleyin ve tamamen kurumasını bekleyin.
4. Yeni derzi uygulayın. Yeni fayanstaki adımlarla doldurun, silin ve çekin.

Renk uyumu için bir uyarı: yalnızca birkaç derzi yenilemek çoğu zaman eskiyle yeni arasında belirgin bir renk farkı bırakır. Göz önündeki bir duvarda derzlerin tamamını aynı anda yenilemek daha düzgün sonuç verir.

Temizlik aşamasında tuz ruhu gibi asitli ürünler çimento esaslı derzi aşındırır ve rengini bozar. Çamaşır suyu içeren bir ürünü asitli ya da amonyaklı bir ürünle asla karıştırmayın, peş peşe de kullanmayın; eldiven takın ve banyoyu havalandırın.

Derz üstüne derz yapılır mı?

Kısa ve dürüst cevap: eski derzin üstüne ince bir kat yeni derz sürmek kalıcı olmaz. Yeni katın tutunacağı derinlik yoktur. Birkaç milimetrelik tabaka kuruduktan sonra çatlar, pul pul kalkar ve ilk ciddi temizlikte dökülür. Eski derzin gözeneklerinde biriken sabun ve küf kalıntısı da tutunmayı zayıflatır.

"Derz üstüne derz" diye anılan işin doğru yapılışı aslında kısmi yenilemedir. Eski derz tamamen sökülmez ama derinliğinin önemli bir kısmı kazınır ve yeni derz açılan bu boşluğa doldurulur. Alttaki eski derz taban olarak kalır, yenisi ise kazınmış, temiz ve yeterince derin bir boşluğa oturur.

Amaç yalnızca rengi tazelemekse derz boyası ya da derz kalemi gibi ürünler kısa vadeli, kozmetik bir çözüm sunar. Bunlar çatlak ve boşalmış derzi onarmaz, ıslak alanda zamanla aşınır. Epoksiye geçmek isteyenler için de kural aynıdır: epoksi eski çimento derzin üstüne değil, kazınmış, temiz ve kuru aralıklara uygulanır.

Derz yerine silikon kullanılması gereken yerler

Derz katı bir malzemedir ve hareket eden birleşimlerde çatlar. Şu noktalarda derz değil, sıhhi tesisat silikonu kullanılır:

• Duvarla duvarın ve duvarla zeminin birleştiği iç köşeler
• Küvetin ve duş teknesinin fayansla birleştiği hat
• Lavabo, evye ve tezgâhın duvarla birleşimi
• Duşakabin profillerinin fayansa oturduğu yerler
• Fayansla ahşap ya da metal gibi farklı malzemelerin yan yana geldiği birleşimler
• Geniş zeminlerde bırakılan genleşme (dilatasyon) derzleri

Bu noktalar derzle doldurulursa zamanla ince bir çatlak oluşur ve su o çatlaktan arkaya geçer. Silikon çekmeden önce derz kalıntısı tamamen temizlenmeli; geniş boşluklarda silikonun arkasına derz dolgu fitili yerleştirilir. Düzgün bir çizgi için silikon nasıl çekilir sorusundaki adımları izleyebilirsiniz.

Sista silikonları, derz dolgu fitili ve diğer yapı kimyasalları Orhangazi'deki dükkânımızda bulunur; hangi işte hangi ürünü önerdiğimizi silikon ve yapı kimyasalları sayfasında anlattık.

Derz ne kadar sürede kurur? Kür süresi

Kuruma ile kür aynı şey değildir. Derz birkaç saat içinde sertleşir ve dokunulabilir hâle gelir; tam dayanımına ulaşması ise çimentonun suyla tepkimesini tamamlamasına bağlıdır. Süreler ürüne, sıcaklığa ve neme göre değişir, ambalajdaki değerler esastır. Genel çerçeve şöyledir:

• Çimento esaslı derz: Üzerine basmak için genellikle bir gün beklenir. Duş ve küvet gibi ıslak kullanım için çoğu üründe birkaç gün önerilir. Derz koruyucu uygulanacaksa ürünün belirttiği kür süresi tamamlanmalıdır.
• Epoksi derz: Sıcaklığa bağlı olarak çoğu üründe bir gün civarında hafif kullanıma açılabilir, kimyasal dayanımını ise birkaç günde kazanır. Soğuk ortamda bu süreler uzar.

Kür süresince alanı ıslatmayın. Çok sıcak ve hava akımının yoğun olduğu ortamlarda çimento esaslı derzin aşırı hızlı kurumasını önleyin; çabuk kuruyan derz tozlanır ve çatlar.

Sık yapılan hatalar

• Karışıma fazla su katmak ya da koyulaşan karışımı suyla açmak
• Geniş bir alanı aynı anda doldurup silmeye yetişememek
• Süngeri sıkmadan, sırılsıklam kullanmak; derz oyulur ve rengi açılır
• Köşelere ve küvet birleşimine derz yapmak
• Eski derzin üstüne ince kat sürmek
• Kür süresini beklemeden duşu kullanmak

Ne zaman usta çağırmalı?

Derzler sürekli çatlıyorsa, fayanslara vurduğunuzda boşluk sesi geliyorsa ya da fayanslar oynuyorsa sorun derzin altındadır; fayans ya da yapıştırıcı ayrılmış olabilir. Duş alanında derzin arkasından alt kata su geçtiğinden şüpheleniyorsanız da derz yenilemek yetmez, yalıtımın kontrol edilmesi gerekir. Bahçeşehir, Esenkent ve Esenyurt'ta seramik ve fayans uygulaması ile derz yenilemenin yanında, yalıtımıyla birlikte banyo tadilatı da yapıyoruz. Tadilatta keşif ücretsizdir; banyonuzun fotoğrafını gönderin, yalnızca derzin mi yoksa daha fazlasının mı yenilenmesi gerektiğini birlikte değerlendirelim.