Petek Temizliği ve Kombi Tesisat Bakımı

Petek temizliği, petek ve kalorifer borularının içinde zamanla biriken çamur, pas ve kireç tortusunun dışarı alınmasıdır. Kombili sistemlerde tesisat suyu kapalı bir devrede yıllarca dolaşır; metal yüzeylerden kopan pas parçacıkları ve sudaki mineraller peteğin dibine çöker. Birikinti arttıkça suyun dolaşımı zorlaşır ve ısı odaya geçemez.

Temizlik ihtiyacını gösteren belirtiler şunlardır:

• Peteğin üst kısmı sıcak, alt kısmı veya ortası soğuk kalıyor.
• Aynı evde bazı petekler iyi ısınırken kombiye uzak olanlar ılık kalıyor.
• Hava alındığı hâlde petek ısınmıyor.
• Petekten veya borulardan su sesi, tıkırtı ya da kaynama sesi geliyor.
• Kombi kısa sürede ısınıp kapanıyor, oda ise bir türlü ısınmıyor.
• Hava alma vanasından gelen su koyu, siyaha yakın renkte.
• Kombinin sıcak su tarafında sorun yokken kalorifer tarafında performans düşüyor.

Yeni bir kombi taktırmadan önce de tesisat temizliği yapılmasını öneriyoruz. Eski tesisattaki çamur yeni kombinin eşanjörüne ve pompasına taşınırsa cihaz kısa sürede verim kaybeder.

Petek ısınmadığında ilk akla gelen temizlik olsa da aynı belirtiyi farklı sebepler de yapar. Temizliğe karar vermeden önce şunları ayırt ediyoruz:

• Hava: Peteğin üstü soğuk, altı sıcaksa ve vanadan fışırtı geliyorsa sorun büyük ihtimalle havadır; hava almak yeterli olabilir.
• Düşük basınç: Kombi basıncı düşükse su üst kattaki veya uzaktaki peteklere yeterince ulaşmaz. Basınç doldurulmadan yapılan teşhis yanıltıcı olur.
• Kapalı veya sıkışmış vana: Termostatik vananın pimi sıkışmış ya da dönüş tarafındaki ayar vanası kapalıysa petek tortu olmadan da soğuk kalır.
• Dengesizlik (balans): Kombiye yakın petekler suyu çekip uzaktakilere az bırakıyorsa sorun ayardadır, temizlikte değil.
• Pompa: Devirdaim pompası zayıflamışsa tüm sistem yavaş dolaşır; pompa kontrolü kombinin yetkili servisinin işidir.

Teşhis için kombiyi çalıştırıp petekler ısındıktan sonra her peteğin üst, orta ve alt kısmını elle ya da termal kamerayla kontrol ediyoruz. Isınma deseni çoğu zaman net bir ipucu verir: üstteki soğukluk havayı, alttaki soğukluk tortuyu, tamamen soğuk bir petek vanayı, uzak odalardaki ılıklık ise dengesizliği veya pompayı düşündürür.

Bu kontroller yapılmadan tortu temizliğine girişmek sorunu çözmeyen bir masraf olabilir. Tersine, gerçekten çamurlanmış bir sistemde yalnızca hava alıp basınç doldurmak da yalnızca geçici bir rahatlama sağlar.

Makineli petek temizliği, peteklerin duvardan sökülmeden, tesisata bağlanan bir sirkülasyon makinesiyle yapılmasıdır. Makine sisteme temizlik solüsyonu verir, suyu iki yönde ve kombi pompasından daha güçlü şekilde dolaştırır, kopan tortuyu dışarı alır. İşleyiş genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Ön kontrol: Kombi basıncı, peteklerin ısınma durumu, vana ve bağlantılar kontrol edilir. Sızıntı yapan bir rakor varsa not edilir; temizlik sonrası basınç değişiminde sızıntı belirginleşebilir.
2. Makinenin bağlanması: Makine kombinin gidiş-dönüş hattına ya da uygun bir petek bağlantısına takılır. Kombinin eşanjörü, çamurlu suyun içinden geçmemesi için mümkün olduğunca devre dışında tutulur.
3. İlaçlı sirkülasyon: Sisteme tortu çözücü solüsyon verilir ve makineyle dolaştırılır. Solüsyon çamuru gevşetir, kireç ve pas tabakasını yumuşatır.
4. Yön değiştiren yıkama: Makine akış yönünü değiştirerek suyu ileri-geri dolaştırır. Petekler tek tek devreye alınıp kapatılarak her birine ayrı ayrı yoğun akış verilir; dibinde çamur olan peteklere lastik tokmakla hafifçe vurmak tortunun kopmasına yardım eder.
5. Durulama: Kirli su tahliye edilir, sistem temiz suyla berraklaşana kadar yıkanır. İçeride solüsyon bırakılmaz.
6. Koruyucu ekleme ve dolum: Sistem temiz suyla doldurulur; isteğe bağlı olarak kireç ve korozyonu yavaşlatan koruyucu (inhibitör) eklenir.
7. Hava alma, basınç ve test: Tüm peteklerin havası alınır, kombi basıncı ayarlanır, sistem çalıştırılarak peteklerin eşit ısındığı kontrol edilir.

Temizlik sırasında çıkan suyu size gösteriyoruz; koyu ve çamurlu su, sistemin içinde neler biriktiğini açıkça ortaya koyar.

Ne zaman sökerek temizlik? Bazı peteklerde birikinti o kadar sertleşmiştir ki makine yeterli olmaz. Bu peteği duvardan söküp dışarıda basınçlı suyla yıkamak gerekebilir. İçten çürümüş çok eski peteklerde ise temizlik sonrası sızıntı ortaya çıkabilir; bu riski önceden konuşur, gerekiyorsa petek değişimini öneriyoruz.

Petek bakımının bir kısmını sezon içinde kendiniz yapabilirsiniz.

Kombi basıncını kontrol etmek

Sistem soğukken kombinin göstergesindeki basıncı kontrol edin. Duvar tipi kombilerin çoğunda önerilen aralık 1 ile 2 bar arasındadır; kesin değer için kombinizin kullanım kılavuzuna bakın. Basınç düşükse kombinin altındaki doldurma musluğunu yavaşça açın, gösterge istenen değere gelince kapatın. Doldurduktan kısa süre sonra yeniden düşüyorsa sistemde kaçak, genleşme tankında hava kaybı ya da emniyet ventilinde sorun olabilir; bu durumda sürekli doldurmak yerine kontrol ettirmek gerekir.

Peteklerden hava almak

1. Kombiyi kapatın ve peteklerin biraz soğumasını bekleyin.
2. Peteğin üst köşesindeki hava alma vanasının altına bir bez ve küçük bir kap tutun.
3. Vanayı tornavida veya petek anahtarıyla yavaşça açın; önce hava fışırtısı gelir.
4. Su gelmeye başladığında vanayı kapatın.
5. İşlemi kombiye en yakın petekten başlayarak sırayla yapın; sonunda kombi basıncını yeniden kontrol edin.

Hava alırken basınç düşeceği için son adımı unutmamak önemlidir. Dubleks ve çok katlı evlerde hava en çok üst kattaki peteklerde toplanır.

Kombinin gaz tarafına, brülörüne ve elektronik kartına müdahale etmiyoruz; bu işler kombinin yetkili servisinindir. Gaz kokusu alırsanız elektrik anahtarlarına dokunmadan kapı ve pencereleri açın, ortamdan çıkın ve İGDAŞ 187 Doğalgaz Acil hattını arayın.

Vanalar, petek sisteminin en çok ihmal edilen ama en sık sorun çıkaran parçalarıdır.

• Sıkışmış termostatik vana: Termostatik başlığın altındaki pim yaz boyunca hareket etmediği için kireçle sıkışabilir. Başlık en yüksek konumdayken petek ısınmıyorsa ilk bakılacak yer burasıdır. Pim çoğu zaman hareket ettirilerek kurtarılır; kurtarılamazsa vana iç takımı veya vananın kendisi değiştirilir.
• Sızdıran vana ve rakor: Vana gövdesinin altında ya da rakor bağlantısında beyaz-yeşil kireç izi yavaş bir sızıntının işaretidir. Küçük de olsa bu sızıntı kombi basıncının zamanla düşmesine yol açar.
• Dönmeyen veya kırık vana kolu: Eski tip vanalarda kol dönmez veya boşa döner. Bu durumda petek kapatılamaz; bakım ve temizlik sırasında zorluk çıkar.
• Dönüş (ayar) vanası: Peteğin diğer ucundaki küçük kapaklı vana, sistemin dengesi için kullanılır. Yanlışlıkla tamamen kapatılmışsa petek ısınmaz; çok açıksa yakındaki petekler suyu kendine çeker.

Termostatik vana her odanın sıcaklığını ayrı ayarlamanızı sağlar ve kullanılmayan odanın gereksiz ısıtılmasını önler. Eski düz vanaları termostatik vanayla değiştirmek, petek temizliğiyle aynı gün yapılabilecek pratik bir iyileştirmedir. Yaygın vana ve rakor çeşitleri nalbur dükkânımızda bulunduğu için değişim çoğu zaman aynı ziyarette tamamlanır.

Yerden ısıtma sistemlerinde de zamanla çamur ve balçık kıvamında biyolojik tortu birikir. Borular ince ve uzun olduğu için birikinti akışı peteklere göre daha çabuk yavaşlatır.

Yerden ısıtmada temizlik ihtiyacının belirtileri:

• Bazı odaların veya bir odanın bir bölümünün geç ısınması ya da hiç ısınmaması
• Kollektördeki debimetrelerde (akış göstergelerinde) bazı devrelerin düşük göstermesi
• Kombinin sık devreye girip çıkması
• Kollektör filtresinin kısa sürede dolması

Temizlik, kollektör üzerinden her devre ayrı ayrı yıkanarak yapılır. Diğer devreler kapatılır, tek bir döngüye temizlik solüsyonu ve ardından temiz su verilir; işlem tüm devreler için tekrarlanır. Ardından kollektör filtresi temizlenir, sistem doldurulup havası alınır ve devrelerin debisi dengelenir.

Yerden ısıtma boruları ince yapılı olduğu için yüksek basınçla zorlamak yerine kontrollü sirkülasyon ve uygun solüsyon tercih edilmelidir. Devrelerden biri temizliğe rağmen akış göstermiyorsa boruda ezilme veya hava kilidi olabilir; bunu ayrıca inceliyoruz.

Her ısınmayan petek temizlikle kurtarılamaz. Bazı durumlarda peteği değiştirmek daha doğru bir karardır:

• Petek içten çürümüşse: Panel peteklerin alt kenarında veya kaynak hatlarında pas lekesi, kabarmış boya ve nemlenme, metalin içten incelmeye başladığını gösterir. Bu peteklere yoğun temizlik uygulamak sızıntıyı hızlandırabilir.
• Sık sızıntı yapıyorsa: Aynı petekte birden fazla noktada damlama görülüyorsa tamir geçici kalır.
• Oda için küçük kalıyorsa: Odanın kullanımı veya duvar yalıtımı değiştiyse eski petek ihtiyacı karşılamayabilir; temizlik bunu çözmez.
• Eski döküm petekler: Dilimli döküm petekler çok su tutar ve geç ısınır. Temizlenebilirler ama bağlantı noktaları yaşlıdır; bazı ev sahipleri bunların yerine panel petek tercih eder.

Petek değişiminde yeni peteğin bağlantı aralığının mevcut borulara uyup uymadığına bakıyoruz. Uymuyorsa boru bağlantıları kısa bir müdahaleyle yeni ölçüye göre düzenlenir. Değişen peteğe termostatik vana takmayı ve sistemin geri kalanına da temizlik uygulamayı öneriyoruz; aksi hâlde eski peteklerdeki çamur kısa sürede yeni peteğe taşınır.

Banyodaki havlupanlar da aynı mantıkla değerlendirilir. Havlupan ısınmıyorsa çoğu zaman sebep hava veya vanadır. Dekoratif yüzeyli modellerde vana sökülürken boyaya zarar vermemek için dikkatli çalışıyoruz.

Tortulu bir sistemde kombi, odayı aynı sıcaklığa getirmek için daha uzun çalışır. Su peteğin tamamında dolaşmadığı için ısı yayan yüzey küçülür; kombi suyu ısıtır ama bu ısı odaya geçemeden geri döner. Temiz bir sistemde ise aynı konfora daha kısa çalışma süresiyle ulaşılır. Tasarrufun ne kadar olacağı evin yalıtımına, kombiye ve kullanım alışkanlığına bağlıdır; bu yüzden size bir rakam vaat etmiyoruz, ama farkı peteklerin ısınmasında ve kombinin çalışma düzeninde açıkça görürsünüz.

Pratik bir bakım takvimi:

• Her sezon başı: Kombi basıncı kontrolü, peteklerden hava alma, termostatik vanaları birkaç kez tam açıp kapatarak hareket ettirme.
• Sezon içinde: Basıncın sık düşüp düşmediğini izleme; düşüyorsa sebebini araştırma.
• Belirtiler başladığında: Altı soğuk petek, ısınmayan uzak odalar veya koyu renkli su görüldüğünde makineli temizlik.
• Kombi değişiminde: Yeni cihaz bağlanmadan önce tesisat temizliği.
• Kombinin yıllık bakımı: Kombinin kendi bakımı yetkili servisince ayrıca yapılmalıdır; petek temizliği bunun yerine geçmez, onu tamamlar.

Peteğin önüne konan dolap, kalın perde veya üstüne serilen çamaşır da ısının odaya yayılmasını engeller. Bunlar küçük ama fark yaratan alışkanlıklardır.

Ekibimizle Avrupa Yakası'nın batısındaki kombili daire ve villalarda petek temizliği, vana değişimi ve yerden ısıtma temizliği yapıyoruz. Petek sayınızı ve şikayetinizi 0535 454 36 29 numarasına yazarsanız, gereken işlemi önceden konuşabiliriz.