Hidrofor Tamiri ve Montajı

Arızayı anlamak için sistemin nasıl çalıştığını kabaca bilmek yeterlidir. Depolu bir binada su şu yolu izler: depo, emiş borusu, pompa, çekvalf, basınç tankı ve oradan tesisat.

• Pompa: Suyu depodan çekip tesisata basar. Basınç ürettiği sürece çalışır.
• Çekvalf: Pompa durduğunda tesisattaki basınçlı suyun geri depoya kaçmasını engeller. Arızalıysa sistem basınç tutamaz.
• Basınç tankı: İçinde bir membranla ayrılmış hava ve su bölümü vardır. Pompa çalışırken tanka su dolar ve havayı sıkıştırır. Pompa durduğunda sıkışmış hava suyu tesisata iter. Bu sayede bir bardak su için pompanın çalışması gerekmez.
• Basınç şalteri (presostat): Tesisattaki basıncı okur. Basınç belirlenen alt değere düşünce pompayı çalıştırır, üst değere ulaşınca durdurur. Bu iki değer arasındaki fark, pompanın ne sıklıkla çalışacağını belirler.

Bazı sistemlerde klasik şalter yerine pompanın üzerine takılan elektronik bir basınç ve akış kontrol cihazı bulunur. Bu cihaz musluk açıldığında akışı algılayıp pompayı çalıştırır, akış bitince durdurur. Küçük villa sistemlerinde yaygındır; tankı ya küçüktür ya da hiç yoktur. Bu yüzden damlayan bir musluk ya da kaçıran bir rezervuar, bu tip sistemlerde pompanın sürekli kısa kısa çalışmasına daha kolay yol açar.

Büyük binalarda ise pompaların hızını ihtiyaca göre ayarlayan inverterli (frekans kontrollü) sistemler kullanılır. Bunlar basıncı daha sabit tutar, ama arıza teşhisi pano üzerinden yapılır.

Bu parçalardan biri bozulduğunda diğerleri onun yükünü taşımaya başlar. Örneğin tank havasını kaybettiğinde pompa her musluk açılışında çalışır; şalter ve motor kısa sürede yıpranır. Bu yüzden tek bir parçayı değiştirip geçmek yerine sistemi bütün olarak ölçmek gerekir.

Hidroforun bulunduğu yerin de önemi var. Nemli, havasız ve suyu tahliye edilemeyen bir bodrum köşesinde çalışan pompanın elektrik bağlantıları ve rulmanları daha çabuk yıpranır. Bakım sırasında pompanın çevresini de bu gözle değerlendiriyoruz.

Hidroforun "davranışı" çoğu zaman arızalı parçayı ele verir. Telefonda bize hangi belirtiyi gördüğünüzü anlatmanız, doğru parçayla gelmemizi sağlar.

Hiç durmuyor: Depoda su yoksa pompa basınç üretemez ve susuz çalışır; bu durumda pompayı hemen kapatın. Depo doluysa sebep tesisattaki bir kaçak, geri kaçıran bir çekvalf, pompanın ulaşamayacağı kadar yüksek ayarlanmış bir şalter ya da çarkı aşınmış bir pompa olabilir. Evde yapılabilecek ilk kontrolleri hidrofor sürekli çalışıyor, neden durmuyor sorusunda adım adım anlattık.

Birkaç saniyede bir açılıp kapanıyor: Buna kısa periyotla çalışma denir ve en sık sebebi basınç tankının havasını kaybetmesi ya da membranının yırtılmasıdır. Motor ve şalter için en yıpratıcı durumdur; ertelenmemelidir.

Musluk açıkken basınç dalgalanıyor: Su bir güçlü bir zayıf akıyorsa şalterin açma ve kapama değerleri arasındaki fark çok büyük olabilir, tank ön basıncı yanlış ayarlanmış olabilir ya da çok pompalı sistemde pompalar arası geçiş düzgün çalışmıyor olabilir.

Pompa çalışıyor ama su basmıyor: Emiş tarafı hava almıştır, dip klapesi takılmıştır, emiş süzgeci tıkanmıştır ya da depo seviyesi emiş ucunun altına inmiştir.

Hiç çalışmıyor: Sigorta veya termik atmış, kuru çalışma koruması devrededir, kondansatör arızalıdır ya da şalterin kontakları yanmıştır. Elektrik tarafındaki kontroller enerji kesilerek yapılmalıdır.

Gürültü ve titreşim: Pompanın sabitlenmesi, esnek bağlantı eksikliği, rulman aşınması ya da emişte hava kaynaklı olabilir. Emişte hava varsa pompadan çakıl taşı sesine benzer bir ses gelir.

Pompanın altında su: Pompa milindeki salmastra sızdırıyor olabilir. Küçük bir damla bile zamanla motoru ve rulmanı etkiler.

Bu belirtilerden birkaçı aynı anda görülebilir. Örneğin hem kısa periyotla çalışma hem de gürültü varsa, sorun tankta başlamış ve motoru yormaya başlamış olabilir.

Hidrofor arızalarının önemli bir kısmı, parça değiştirmeden doğru ayarla çözülür. Bunun için iki değeri bilmek gerekir: tankın ön basıncı ve şalterin açma-kapama değerleri.

Tank ön basıncı nasıl ölçülür?

1. Pompanın elektriğini kesin.
2. Tesisattaki basıncı boşaltmak için bir musluğu açın ve su akışı tamamen durana kadar bekleyin. Tankın su tarafı boşalmalıdır.
3. Tankın üzerindeki, araba lastiği ventiline benzeyen hava ventiline bir manometre takarak basıncı okuyun.

Üreticilerin çoğu, tank ön basıncının şalterin pompayı çalıştırdığı değerin bir miktar altında olmasını önerir. Kendi tankınızın ve pompanızın kılavuzundaki değer esastır. Ön basınç çok düşükse pompa sık çalışır; çok yüksekse tank neredeyse hiç su depolamaz.

Ventilden su geliyorsa: Hava ventiline basıldığında hava yerine su geliyorsa membran yırtılmıştır. Bu durumda tankı şişirmek geçici bir çözümdür; membran ya da tank değiştirilmelidir.

Şalter ayarı: Şalterde genellikle iki ayar bulunur: pompanın devreye girme basıncı ve aradaki fark. Kesme basıncı pompanın gerçekte ulaşabildiği değerden düşük olmalıdır; aksi hâlde pompa hiç durmaz. Devreye girme basıncı ise binanın en üst noktasına yeterli suyu ulaştıracak kadar yüksek olmalıdır.

Basıncı gereğinden yüksek tutmak çözüm değildir. Yüksek basınç batarya kartuşlarını, fleks hortumları, rezervuar şamandıralarını ve çamaşır makinesi girişlerini yorar. Çok katlı binalarda alt katlarda basınç yüksek kalıyorsa daire girişine basınç düşürücü takmak daha doğru bir yoldur.

Güvenlik notu: Şalter kapağının altında gerilim vardır. Ayar mutlaka enerji kesilerek ve bu işi bilen biri tarafından yapılmalıdır. Kontakları kararmış, yanık izi olan bir şalter ayarla kurtarılmaz, değiştirilir.

Ayarı yaptıktan sonra işimiz bitmez. Pompayı birkaç kez devreye sokup kesme ve devreye girme değerlerini manometreden izliyor, üst kattaki bir musluğu açarak gerçek kullanımda basıncın nasıl davrandığına bakıyoruz.

Arıza bulma mantığı aynı olsa da sistemin büyüklüğü işi değiştirir.

Tek pompalı sistemler

Villalarda, müstakil evlerde ve az katlı apartmanlarda çoğunlukla tek bir pompa ve bir basınç tankı bulunur. Bu sistemlerde arızanın etkisi hemen hissedilir: pompa durursa ev susuz kalır. Teşhis de görece kolaydır; tank, şalter, çekvalf ve emiş sırayla kontrol edilir. Yedek olmadığı için arızada evin ihtiyacını karşılayacak geçici bir çözüm de düşünmek gerekir. Şebeke basıncı yeterliyse hidroforun yanından geçen bir by-pass hattı bu iş için kullanılabilir.

Çok pompalı paket sistemler

Çok katlı site bloklarında genellikle iki ya da üç pompanın bulunduğu paket hidroforlar kullanılır. Bu sistemlerde pompalar yükü paylaşır: az kullanımda bir pompa, yoğun saatlerde iki ya da üç pompa birlikte çalışır. Pompalar sırayla devreye girecek şekilde ayarlanır ki tek bir pompa sürekli yıpranmasın.

Bu sistemlerin bir avantajı ve bir tuzağı vardır. Avantajı, bir pompa arızalandığında diğerlerinin binayı beslemeye devam etmesidir. Tuzağı da aynıdır: bir pompanın devre dışı kaldığı çoğu zaman fark edilmez. Sakinler yalnızca akşam ve sabah gibi yoğun saatlerde üst katlarda basıncın düştüğünü söyler. Bu şikâyet geliyorsa her pompanın ayrı ayrı çalışıp çalışmadığı, termiğinin atıp atmadığı ve çekvalflerinin sağlam olup olmadığı kontrol edilmelidir.

İnverterli sistemler

Pompa hızını ihtiyaca göre ayarlayan sistemler basıncı daha sabit tutar ve gereksiz çalışmayı azaltır. Arızalarında pano ekranındaki hata kayıtları önemli bir ipucudur. Pano ve inverter elektroniği üreticinin servisinin alanıdır; biz hidrolik taraftaki tank, çekvalf, vana, kolektör ve emiş kontrollerini yapıp bulguları paylaşıyoruz.

Sistem hangisi olursa olsun, pompa dairesinde bir manometrenin ve her pompanın önünde ayrı vanaların bulunması bakım ve arıza tespitini çok kolaylaştırır.

Yeni bir hidrofor kurarken ya da eskisini değiştirirken en sık yapılan hata, pompayı yalnızca motor gücüne bakarak seçmektir. Doğru seçim için şu sorulara cevap vermek gerekir:

• Ne kadar yükseğe basılacak? Kat sayısı ve depo ile en üst musluk arasındaki yükseklik, pompanın üretmesi gereken basıncı belirler.
• Aynı anda kaç musluk açık olabilir? Daire veya banyo sayısı ve kullanım alışkanlıkları gereken debiyi belirler. Bahçe sulaması da bu hesaba girer.
• Depo nerede? Pompa depodan aşağıdaysa su pompaya kendiliğinden gelir. Pompa depodan yukarıdaysa emiş hattı ve dip klapesi daha kritik hâle gelir.
• Şebeke basıncı ne durumda? Şebeke çoğu zaman yeterliyse, hidroforu devre dışı bırakan bir by-pass hattı enerji ve yıpranma açısından avantaj sağlar.

Yerleşimde dikkat ettiklerimiz:

1. Pompa kuru, havalanan, donmayan ve zemininde su tahliyesi olan bir yere konur.
2. Emiş hattı mümkün olduğunca kısa, düz ve gereğinden dar olmayan çapta tutulur.
3. Pompa ile tesisat arasına titreşimi kesen esnek bağlantılar konur; gürültü yatak odasına taşınmaz.
4. Pompanın iki tarafına, tankın girişine ve by-pass hattına ayrı vanalar takılır. Böylece bir parça değişirken tüm sistemin boşaltılması gerekmez.
5. Görünür bir yere manometre konur.
6. Depo seviyesine bağlı bir kuru çalışma koruması kurulur.
7. Elektrik bağlantısı uygun sigorta ve koruma elemanlarıyla yapılır; pompa prizden uzatma kablosuyla beslenmez.

Montajdan sonra tank ön basıncını ve şalter değerlerini sisteme göre ayarlıyor, en üst kattaki musluktan debiyi deniyor ve pompanın kaç saniyede bir devreye girdiğini izliyoruz. Seçim aşamasında ihtiyaca uygun pompa ve tank tipini birlikte belirliyoruz.

Eski bir sistemi yenilerken mevcut boruların ve vanaların durumuna da bakıyoruz. Yeni pompayı paslanmış bir kolektöre ve dönmeyen vanalara bağlamak, birkaç ay sonra aynı yerde yeniden çalışmak demektir.

Site ve apartmanlarda hidrofor arızası, teknik olduğu kadar "kim ilgilenecek" sorusudur. Aşağıdaki bilgiler genel niteliktedir; kesin durumu binanızın yönetim planı ve ilgili mevzuat belirler.

• Ortak hidrofor, depo ve kolon hatları: Genel olarak binanın ortak tesisatı sayılır ve bakımı, onarımı yönetimin sorumluluğundadır. Gideri genellikle işletme bütçesinden karşılanır.
• Daire içi tesisat: Dairenin giriş vanasından sonraki borular, rezervuarlar ve bataryalar genel olarak daire malikinin sorumluluğundadır. Dairede basınç düşürücü varsa o da çoğu zaman bu kapsamdadır.
• Kiracı ve ev sahibi: Daire içindeki arızalarda kimin ödeyeceği, arızanın kullanımdan mı yoksa tesisatın eskimesinden mi kaynaklandığına ve kira sözleşmesine göre değişir.
• Site içi villalar: Her villanın kendi hidroforu varsa genellikle villa sahibine; ortak bir pompa dairesi varsa yönetime aittir.

Daire sakini olarak ne yapmalısınız? Basınç düştüyse önce komşularınıza sorun. Sorun yalnızca sizde mi, tüm binada mı? Yalnızca sizdeyse daire girişindeki filtre, basınç düşürücü veya vanaya bakmak gerekir. Tüm binadaysa yönetime bildirin.

Daireden kaynaklanan gizli maliyet: Bir dairedeki kaçıran rezervuar ya da gizli bir boru kaçağı, binanın hidroforunu gece gündüz kısa aralıklarla çalıştırabilir. Bu hem ortak elektrik giderini artırır hem de pompayı yıpratır. Yönetimler bu yüzden hidrofor sık çalışıyorsa daireleri tek tek kontrol ettirmeyi düşünebilir. Böyle bir şüphede dairelerdeki gizli kaçağı cihazla aramak gerekir; yöntemleri kırmadan su kaçağı tespiti sayfasında bulabilirsiniz.

Yönetimlerle çalışırken bulgularımızı yazılı ve fotoğraflı paylaşıyoruz; böylece arızanın ortak sistemde mi yoksa bir dairede mi olduğu sakinlere net biçimde anlatılabilir.

Varış süremiz Bahçeşehir, Esenkent ve Hoşdere için genellikle 15–30, Kayaşehir ve Başakşehir merkez için 35–60 dakikadır; trafik ve iş yoğunluğuna göre değişir. Hidroforun fotoğrafını ve belirtiyi 0535 454 36 29 numarasına göndermeniz yeterli.